Ghi chú về thuế GTGT

Cập nhật đến 06/2026

Bài viết được cập nhật theo hướng thực hành thuế GTGT cho doanh nghiệp đến tháng 06/2026. Khi áp dụng, cần kiểm tra Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2025, Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14, các nghị định/thông tư hướng dẫn còn hiệu lực và thông báo của cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Thuế GTGT là gì?

Thuế giá trị gia tăng là thuế tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ trong quá trình sản xuất, lưu thông và tiêu dùng. Với kế toán doanh nghiệp, thuế GTGT thường xuất hiện ở hai phía: thuế GTGT đầu ra khi bán hàng và thuế GTGT đầu vào khi mua hàng.

Điểm quan trọng là thuế GTGT không phải lúc nào cũng là chi phí của doanh nghiệp. Với doanh nghiệp kê khai theo phương pháp khấu trừ, thuế đầu vào đủ điều kiện có thể được khấu trừ với thuế đầu ra. Với những khoản không đủ điều kiện khấu trừ, kế toán phải xử lý theo bản chất chi phí hoặc giá trị tài sản, hàng hóa.

Hai phương pháp tính phổ biến

Phương pháp khấu trừ

Công thức tổng quát:

Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ

Phương pháp này yêu cầu kế toán theo dõi riêng thuế đầu vào, thuế đầu ra, hóa đơn điều chỉnh, hàng bán bị trả lại và các khoản không đủ điều kiện khấu trừ.

Phương pháp trực tiếp

Công thức thường gặp:

Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế x Tỷ lệ tính thuế

Tỷ lệ cụ thể phụ thuộc hoạt động kinh doanh và quy định hiện hành. Khi làm thực tế, kế toán cần kiểm tra phương pháp kê khai đã đăng ký hoặc đang áp dụng cho doanh nghiệp, không tự chuyển phương pháp nếu chưa đủ căn cứ.

Những điểm cần kiểm tra khi kê khai

• Hóa đơn đầu ra đã lập đủ cho doanh thu phát sinh trong kỳ.
• Hóa đơn đầu vào đã có đủ chứng từ đi kèm và đúng thông tin doanh nghiệp.
• Hàng bán bị trả lại, hóa đơn thay thế, hóa đơn điều chỉnh đã được xử lý đúng kỳ.
• Thuế suất trên hóa đơn phù hợp với hàng hóa, dịch vụ.
• Các hóa đơn không đủ điều kiện khấu trừ đã được loại khỏi chỉ tiêu khấu trừ.
• Số liệu tờ khai khớp với sổ chi tiết thuế GTGT đầu vào, đầu ra.
• Số thuế còn được khấu trừ kỳ trước chuyển sang khớp với tờ khai kỳ trước.

Ví dụ ngắn

Trong kỳ, doanh nghiệp có thuế GTGT đầu ra 80 triệu đồng. Thuế GTGT đầu vào trên hóa đơn mua vào là 55 triệu đồng, nhưng có 5 triệu đồng không đủ điều kiện khấu trừ theo hồ sơ nội bộ.

Thuế đầu vào được khấu trừ = 55 - 5 = 50 triệu
Thuế GTGT phải nộp = 80 - 50 = 30 triệu

Nếu kế toán không loại 5 triệu đồng không đủ điều kiện, tờ khai sẽ làm giảm sai số thuế phải nộp.

Lỗi dễ nhầm

• Lấy toàn bộ thuế trên hóa đơn đầu vào để khấu trừ mà không kiểm tra điều kiện.
• Quên cập nhật hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế.
• Nhầm kỳ kê khai khi hóa đơn, nghiệm thu và thanh toán rơi vào các tháng khác nhau.
• Không đối chiếu số dư tài khoản thuế với tờ khai.
• Chỉ kiểm tra tờ khai mà không kiểm tra sổ chi tiết từng hóa đơn.

Checklist trước khi chốt tờ khai

Trước khi chốt tờ khai, kế toán nên có bảng đối chiếu riêng cho thuế đầu ra, thuế đầu vào đủ điều kiện khấu trừ, hóa đơn chờ xử lý, số thuế còn được khấu trừ kỳ trước và số thuế dự kiến phải nộp. Những khoản chưa chắc điều kiện pháp lý nên được ghi chú căn cứ xử lý thay vì đưa thẳng vào chỉ tiêu khấu trừ.