Thanh mẫu trong tiếng Trung

Thanh mẫu là gì?

Thanh mẫu (声母, shēngmǔ) là phụ âm đầu trong một âm tiết tiếng Trung. Ví dụ trong nǐ, thanh mẫu là n; trong hǎo, thanh mẫu là h; trong zhōng, thanh mẫu là zh.

Tiếng Trung phổ thông có 21 thanh mẫu chính:

b p m f
d t n l
g k h
j q x
zh ch sh r
z c s

Không phải âm tiết nào cũng có thanh mẫu. Ví dụ ài (爱 - yêu), wǒ (我 - tôi) nhìn như có w, nhưng trong hệ thống Pinyin, w và y thường là cách viết để âm tiết dễ đọc hơn, không được xếp vào 21 thanh mẫu chính.

Bảng thanh mẫu theo vị trí phát âm

Điểm cần nhớ: tiếng Trung phân biệt mạnh giữa âm bật hơi và không bật hơi. Đây là khác biệt quan trọng hơn chuyện "giống chữ nào trong tiếng Việt".

Nhóm môi: b, p, m, f

b và p không khác nhau ở chỗ "bờ" hay "pờ" như tiếng Việt, mà khác ở hơi bật. Đọc p phải có luồng hơi rõ hơn b.

Mẹo luyện: đặt một mảnh giấy mỏng trước miệng. Khi đọc pā, giấy nên rung rõ hơn khi đọc bā.

Nhóm đầu lưỡi: d, t, n, l

d và t cũng là cặp không bật hơi - bật hơi. Người Việt thường đọc t không đủ hơi, khiến người nghe khó phân biệt với d.

Với n và l, người miền Nam đôi khi dễ lẫn nếu thói quen tiếng Việt không phân biệt rõ. Khi đọc n, hơi đi qua mũi; khi đọc l, đầu lưỡi chạm nhẹ rồi thả ra, hơi không đi qua mũi nhiều như n.

Nhóm gốc lưỡi: g, k, h

g và k khác nhau ở bật hơi. h trong tiếng Trung phát từ phía sau, không quá nặng như khạc cổ. Đọc hǎo cần mở miệng thoải mái, không ép cổ.

Lỗi thường gặp: đọc kàn quá giống "can" tiếng Việt, thiếu hơi bật. Hãy luyện gā - kā, gǔ - kǔ, gē - kē.

Nhóm mặt lưỡi: j, q, x

Đây là nhóm người Việt sai nhiều nhất.

Khi đọc j/q/x, lưỡi ở gần vị trí đọc âm i, mặt lưỡi nâng lên. Không đọc qù như "quờ", vì sau q, chữ u thực chất là âm ü.

So sánh nhanh:

• j: không bật hơi mạnh.
• q: bật hơi rõ.
• x: hơi đi mảnh, giống âm xát nhẹ.

Ví dụ luyện:

Nhóm uốn lưỡi: zh, ch, sh, r

Uốn lưỡi không có nghĩa là cuộn lưỡi quá mức. Bạn chỉ cần nâng đầu lưỡi hơi lùi về sau lợi trên. Nếu đọc quá mạnh, âm sẽ gượng; nếu không nâng lưỡi, sh dễ thành s, ch dễ thành c.

Luyện cặp đối lập:

Từ HSK1 rất cần chú ý: 是 shì, 什么 shénme, 中国 Zhōngguó, 老师 lǎoshī.

Nhóm đầu lưỡi trước: z, c, s

Nhóm này không uốn lưỡi. z không bật hơi, c bật hơi, s là âm xát nhẹ.

Lỗi thường gặp:

• Đọc zài thành "dài".
• Đọc cài thiếu hơi.
• Không phân biệt sì (四 - bốn) và shì (是 - là).

Bảng luyện nhanh

Đọc từng hàng 3 lần, chậm và rõ:

Sau khi đọc âm đơn, đặt vào câu:

Lời khuyên ngắn

• Học thanh mẫu theo cặp bật hơi: b/p, d/t, g/k, j/q, zh/ch, z/c.
• Đừng dùng chữ Việt để ghi âm quá nhiều. Nó tiện lúc đầu nhưng dễ làm lệch âm.
• Nhóm j/q/x và zh/ch/sh nên luyện mỗi ngày trong 2 tuần đầu.
• Khi nghe không ra từ, hãy kiểm tra thanh mẫu trước rồi mới kiểm tra nghĩa.